De naleving van territoriale informatiesystemen speelt zich niet langer alleen af op het terrein van de AVG. De geleidelijke invoering van de Europese verordening inzake kunstmatige intelligentie, gecombineerd met de verscherping van de eisen van de CNIL met betrekking tot het recht op verwijdering en de traceerbaarheid van verwerkingen, hertekent de verplichtingen van gemeenten die telediensten, burgerportalen of AI-componenten in hun bedrijfssoftware implementeren.
Norm ISO/IEC 42001 en governance van territoriale AI
De norm ISO/IEC 42001, gepubliceerd in december 2023, wordt nog steeds onvoldoende benut door de afdelingen informatiesystemen (DSI) van gemeenten. Ze biedt echter een direct operationeel managementkader voor elke organisatie die systemen voor kunstmatige intelligentie ontwikkelt of gebruikt.
De architectuur is gebaseerd op een logica van continue verbetering: risico- en impactanalyse, documentatie van modellen, monitoring in productie, transparantie naar de betrokken personen en kwaliteitscontrole van de trainingsgegevens. Voor een intergemeentelijke samenwerking die een automatisch sorteermechanisme voor gebruikersverzoeken of een voorspellend onderhoudsysteem voor gebouwen integreert, structureert deze norm wat vaak het resultaat is van geïsoleerde initiatieven binnen de bedrijfsafdelingen.
De CNIL benadrukt deze norm als een hefboom voor de voorbereiding op toekomstige geharmoniseerde normen van de Europese verordening inzake AI. We raden gemeenten die betrokken zijn bij AI-projecten aan om nu al hun algoritmische verwerkingen in kaart te brengen en deze te confronteren met de eisen van de ISO/IEC 42001, voordat de regelgevende druk deze goede praktijk in een feitelijke verplichting verandert.
Om de evolutie van deze onderwerpen in de loop van de maanden te volgen, vormen de nieuwigheden van Collectivité Numérique een regelmatig toegangspunt tot de regelgevende en technische evoluties die de territoria aangaan.
Recht op verwijdering in de multi-software architecturen van gemeenten
Het recht op verwijdering is geen theoretisch onderwerp voor gemeenten die verschillende bedrijfssoftware met elkaar verbinden. De traceerbaarheid van persoonsgegevens door de hele applicatieketen heen wordt een volwaardig auditcriterium.
De CNIL herinnerde in 2026, in het kader van een sanctie wegens het niet naleven van dit recht, eraan dat organisaties in staat moeten zijn om de verzoeken van personen effectief te verwerken en de traceerbaarheid ervan te waarborgen. Het probleem in een middelgrote gemeente is de verspreiding van gegevens tussen de software voor burgerrelatiebeheer (CRM), het platform voor de digitalisering van aanbestedingen, het geografisch informatiesysteem (GIS) en eventuele AI-tools die als overlay zijn geïmplementeerd.
Een agent die een verzoek om verwijdering ontvangt, moet alle betrokken systemen identificeren, de wettelijke basis voor het behoud van elke verwerking controleren en vervolgens de uitvoering of de gemotiveerde weigering documenteren. Zonder een actuele kaart van de gegevensstromen en zonder een geformaliseerde procedure loopt de gemeente het risico op een toenemende sanctie.
- Een register van verwerkingen bijhouden dat expliciet de onderlinge verbindingen tussen software en de betrokken dienstverleners in elke gegevensstroom identificeert.
- Een verwerkingscircuits voor verzoeken om uitoefening van rechten definiëren met interne termijnen die korter zijn dan de wettelijke termijn, om de technische complexiteit op te vangen zonder de wettelijke maand te overschrijden.
- De verwijderingsprocedure minstens één keer per jaar testen op een fictief geval, en controleren of elke applicatiecomponent de betrokken gegevens daadwerkelijk heeft verwijderd of geanonimiseerd.
Beveiliging van telediensten en burgerportalen: bescherming integreren vanaf het ontwerp
Beveiliging by design is geen aanbeveling meer, het is een operationele vereiste. De regelgevende druk op de gegevensbeveiliging neemt toe, en gemeenten die burgerportalen of telediensten implementeren, moeten traceerbaarheid en bescherming integreren vanaf de ontwerpfase.
Concreet betekent dit dat het bestek van een gezinsportaal of een meldplatform eisen voor versleuteling van gegevens in transit en in rust, logboekregistratie van toegang en isolatie van productie- en testomgevingen moet bevatten. Te veel gemeenten ontdekken deze beperkingen pas na de ingebruikname, wanneer de dienstverlener een oplossing heeft geleverd waarvan de architectuur het isoleren kostbaar maakt om te implementeren.
Controles die vereist zijn bij de keuze van een uitgever
We zien dat gemeenten vaak de selectiefase van de uitgever onderschatten ten gunste van de prijsnegotiatie. De volgende punten verdienen bijzondere aandacht bij het opstellen van het bestek:
- De capaciteit van de uitgever om een gedocumenteerd incidentresponsplan te leveren, met meldingsverplichtingen binnen termijnen die compatibel zijn met de AVG-verplichtingen.
- Het bestaan van onafhankelijke beveiligingsaudits van de oplossing, en de mogelijkheid voor de gemeente om haar eigen audit te laten uitvoeren.
- De draagbaarheid van gegevens in geval van wijziging van dienstverlener, inclusief exportformaten en contractuele teruglevertermijnen.
- De locatie van de gegevens en het toepasselijke juridische regime, met name voor oplossingen die afhankelijk zijn van extra-Europese cloudinfrastructuren.
Naleving van AI buiten de AVG: documentatie en transparantie
De CNIL raadt nu aan om de impact en de risico’s van AI-systemen te documenteren, de betrokken personen te informeren en passende modaliteiten voor de uitoefening van hun rechten te voorzien. De naleving van een territoriaal AI-project speelt zich af op drie gelijktijdige niveaus: de AVG voor persoonsgegevens, de Europese verordening inzake AI voor de risicoclassificatie en de transparantie-eisen, en het bestuursrecht voor de motivatie van individuele beslissingen.
Voor een gemeente die een beslissingsondersteunend algoritme gebruikt (toewijzing van plaatsen in kinderdagverblijven, prioritering van aanvragen voor sociale woningbouw), moet de documentatie van het model en zijn potentiële vooroordelen toegankelijk zijn, niet alleen voor de agenten maar ook voor de inwoners. Het ontbreken van deze documentatie verzwakt juridisch elke betwiste beslissing.
Het normatieve kader evolueert snel. Gemeenten die wachten op de publicatie van definitieve teksten om te handelen, accumuleren een nalevingsschuld die kostbaarder zal zijn om op te lossen dan om te voorkomen. Vooruitlopen op de naleving verlaagt de totale kosten van het AI-project en beveiligt de al geïmplementeerde toepassingen.
